Tư duy an toàn

nmnhatTôi quyết định viết bài viết khi đọc lại dòng chia sẻ của anh rể tôi trên Facebook: kỷ niệm 10 năm ngày cưới của anh chị, và nó cũng đánh dấu gần 10 năm anh rể tôi phải cố gắng sống với cuộc sống của một người tàn tật sau một tai nạn xe máy xảy ra không lâu sau đám cưới của anh chị tôi. Không cần kể thêm, chắc chắn ai cũng hiểu cuộc sống của anh tôi và gia đình anh khổ thế nào khi 10 năm nay anh phải gắn mình với chiếc xe lăn với đôi tay yếu ớt. Dịp này đúng 10 năm về trước, khi đang lái xe máy trên cao tốc Thăng Long – Nội Bài lên sân bay Nội Bài đón vợ về quê nghỉ lễ 30/4, anh tôi vừa phóng xe vừa móc điện thoại ra gọi vợ chuẩn bị ra cửa để anh đón về quê. Chỉ một tích tắc mải nghe điện thoại, anh tôi đâm thẳng chiếc xe vào đuôi một xe tải đang lùi trên cao tốc. Va chạm mạnh khiến anh bị vỡ đốt sống cổ, tổn thương tủy sống. Chiếc mũ bảo hiểm giúp anh may mắn giữ được mạng sống, nhưng chấn thương không thể hồi phục và anh tôi phải chấp nhận cuộc sống với nửa thân mình bị liệt trên chiếc xe lăn, đôi tay cũng rất yếu ớt. Cho đến bây giờ, có lúc gia đình chúng tôi có lúc trách sự thiếu sáng suốt của bác sĩ bệnh viện khi điều trị chấn thương của anh, nhưng tất cả (kể cả anh tôi) đều thừa nhận một thực tế rằng nguyên nhân chủ quan của tình trạng này là do anh tôi bất cẩn khi lái xe, và anh tôi luôn dùng mình như một tấm  gương để nhắc mọi người xung quanh lái xe cẩn thận. Tôi cũng quả quyết post bài này khi đọc lại tin tức chỉ trong một kỳ nghỉ tết, có tới hơn 300 người chết tức là mỗi ngày có tới hơn 30 người thiệt mạng vì tai nạn giao thông, và lại một kỳ nghỉ dài 30/4, 1/5 đang đến với nhiều nguy cơ tai nạn rình rập hàng triệu người Việt Nam. Chắc chắn không ai muốn thảm họa với bản thân và người thân của mình, nhưng hãy bớt chút thời gian đọc bài viết này để cảnh tỉnh bản thân mình.

Anh tôi cũng như rất rất nhiều người Việt Nam vẫn hàng ngày hàng giờ có cách hành xử như thế khi tham gia giao thông: sử dụng điện thoại khi lái xe cùng với vô số những thói quen rất không an toàn khác như tùy tiện lạng lách, tranh đường,… Nhiều người cả trẻ lẫn già, cả nam lẫn nữ thản nhiên phóng xe máy vun vút, một tay cầm di động úp vào tai nói chuyện rôm rả, thậm chí còn vừa phóng xe vừa nhắn tin. Tôi từng giật mình khi đi ôtô cùng cả gia đình tôi, không một ai trên xe cài dây an toàn, kể cả người lái xe, cùng các em bé, và người lái xe thoải mái gọi, nghe điện thoại buôn chuyện hồn nhiên như đang ngồi trong nhà. Khi tôi phàn nàn điều này thì ai cũng cười tôi là mắc bệnh Tây hóa, sống ở nước ngoài về gì cũng chê, cái gì cũng sợ. Nhưng có một sự thật hiển nhiên rằng chiếc ôtô đang phóng nhanh với tốc độ 80 km/h nếu gặp một biến cố xấu trước mặt buộc phải phanh gấp thì tất cả mọi người trên xe sẽ bị va đập mạnh có thể dẫn tới những chấn thương rất nghiêm trọng. Khi xe đi với tốc độ lớn hơn, một khi có va chạm xảy ra, túi không khí trong xe cũng không đảm bảo cho người ngồi trên xe giữ được mạng sống, nhưng thiệt hại sẽ giảm đi đáng kể nếu người ngồi trên xe có thắt dây an toàn. Có lẽ đây là một thói quen vô cùng phổ biến trong những người lái xe ôtô ở Việt Nam, và thậm chí người dạy lái xe không hề nhắc nhở người học cài dây an toàn. Tôi từng chứng kiến ở trường thi lái xe Xuân Mai (Hòa Bình), rất nhiều người mất điểm ngay lập tức khi vừa cho xe lăn bánh xuất phát vì quên cả cài dây an toàn khi thi thực hành do không hề có thói quen này khi tập lái xe. Hàng ngày trên mạng xã hội, tôi vẫn thấy rất nhiều bạn bè tôi khoe ảnh gia đình lái xe trên Facebook, không một ai cài dây an toàn. Dây an toàn trên ôtô chỉ mất vài dây để cài và không hề gây khó chịu, nhưng lại là một thiết bị đơn giản bảo vệ người ngồi trên xe. Ở các nước phát triển, người ngồi trên xe sẽ bị phạt khi không thắt dây an toàn và nếu trẻ nhỏ không cài dây an toàn thì người lớn đi kèm sẽ bị phạt. Người ta còn quy định trẻ ở độ tuổi nhỏ (khoảng dưới 3-4 tuổi) sẽ phải được trang bị thêm một ghế riêng vừa với kích thước cơ thể, và ghế này cũng có dây an toàn, đồng thời được thắt chặt vào ghế xe bằng dây an toàn của xe. Những thói quen như thế được rèn luyện từ rất bé nên hầu như bất kỳ ai ngồi lên ôtô cũng tự mình cài dây an toàn, còn chúng ta thì ngược lại, trẻ con khi cùng cha mẹ lên ôtô không được cài dây an toàn, và chính cha mẹ chúng cũng không hề làm vậy để làm gương nên cũng thành một thói quen được rèn luyện từ bé: quên luôn việc giữ an toàn cho chính bản thân mình. Không phải tự nhiên người ta thiết kế dây an toàn trên ôtô, và không phải tự nhiên pháp luật quy định người ngồi trên xe phải cài dây an toàn, không được sử dụng điện thoại di động khi lái xe. Tôi nhận ra một điều “thú vị” rằng khi học lái xe ở Việt Nam, thầy dạy lái xe otô thường bảo là “lái xe là phải liều”, và “đi đường là phải tranh đường”, còn ở phương Tây thì người ta dạy ngược lại “lái xe phải biết sợ”, và “lái xe quy tắc đầu tiên là nhường đường”. “Sợ” vì sơ xuất khi lái xe có thể gây tai nạn chết người, “nhường đường” là cách lưu thông đảm bảo an toàn, giảm thiểu nguy cơ va chạm và cũng bớt ùn tắc.

Đã ai nhìn thấy hình ảnh như thế này ở Việt Nam: bà mẹ đèo con trên chiếc xe đạp, cậu bé ngồi ngay ngắn trên ghế xe được thiết ké an toàn, có dây bảo hiểm, và mũ bảo hiểm. Đây là cách mà các ông bố bà mẹ phương tây (hay Đan mạch nói riêng) đèo con mình trên xe.

Ở Đan Mạch, nơi mọi người dân rất thích dùng xe đạp, hình ảnh một người cha người mẹ đèo con nhỏ tới trường, đi chơi là vô cùng phổ biến, nhưng sẽ vô cùng hiếm gặp ai đó ôm con mình trong lòng phóng xe, hay đặt con mình trực tiếp đằng sau yên mà không có dụng cụ an toàn. Ở đây, bạn chỉ được phép đèo trẻ nhỏ với ghế chuyên dụng được gắn chắc chắn vào xe, có vành bảo vệ đảm bảo trẻ không thể bị kẹt chân vào bánh, có ghế dựa, kèm với dây an toàn chắc chắn để đảm bảo an toàn cho trẻ. Và một điều chắc chắn là bạn sẽ bị phạt nếu không tuân thủ quy tắc đó, nhưng cũng có một điều chắc chắn là không ai cố tình vi phạm vì một điều đơn giản, điều đó có thể gây nguy hiểm cho chính trẻ nhỏ của họ. Ở nước ta nhiều cha mẹ bức xúc vì kiểu thiết kế xe máy, xe đạp có thể khiến con mình ngồi sau thò chân vào bánh xe, bô xe,.. nhưng hình như ít ai nghĩ đến việc cách đèo con như thế nguy cơ cao dẫn tới những tai nạn kiểu như vậy. Tôi vẫn thấy nhiều ông bố bà mẹ một tay lái xe máy, một tay ôm con nhỏ trước ngực và hồn nhiên phóng vun vút trên đường phố đông đúc. Thật may mắn vì những người đó không bị tai nạn, nhưng những ông bố bà mẹ trước khi ôm con như thế có dự tính một tình huống rằng nếu có một việc bất ngờ xảy trước bánh xe khiến họ phải đột ngột phanh gấp, và con nhỏ của họ sẽ có nguy cơ bị văng xuống đường và chắc ai cũng hiểu chuyện khủng khiếp gì có thể xảy ra. Tôi vẫn thường xuyên nhìn thấy nhiều người thản nhiên vượt đèn đỏ trong khi chỉ cần chờ thêm 2-3 giây nữa, đèn xanh sẽ bật lên và họ được lưu thông một cách hợp pháp. Và chính mắt tôi chứng kiến vài lần những người thiếu kiên nhẫn đó bị tai nạn vì va chạm với những người lưu thông ở hướng cắt ngang, những người đang cố tăng tốc chạy chối chết khi đèn giao thông phía họ chuyển từ vàng sang đỏ. Ai cũng yêu con cái của mình, nhưng tại sao ít ai bảo vệ con mình khỏi những nguy cơ tai nạn như vậy, trái lại còn tạo ra nhiều nguy cơ cho con mình, dạy cho con mình thói quen coi thường luật giao thông, coi thường tính mạng và sức khỏe của mình ngay từ nhỏ.

Đây là cách rất thường thấy ở Việt Nam: ai cũng yêu con mình nhưng sẵn sàng đặt con trên xe phóng hồn nhiên bất chấp các nguy hiểm rình rập có thể xảy ra (ảnh từ aFamily).

Những thực tế này xuất phát từ một ý thức không tồn tại trong đầu mỗi con người chúng ta, đó là lối hành xử an toàn, mà trước hết là an toàn cho chính bản thân mình, cho chính những người thân nhất của mình, những người xung quanh trước khi sợ hãi vì sự trừng phạt của pháp luật. Cung cách hành xử không nghĩ đến sự an toàn dẫn đến việc không một ai sợ hãi những nguy cơ chấn thương nghiêm trọng khi tham gia giao thông, khi làm việc. Và cách thức hành xử này rất phổ biến trong chúng ta không chỉ khi tham gia giao thông mà cả trong lao động dẫn tới việc tai nạn lao động xảy ra khá phổ biến. Tôi không có ý định bàn luận về những nguyên nhân sâu xa và nguồn cơn của ý thức thiếu an toàn này, những nó là có thật và đang ngày ngày đóng góp vào những tai nạn cướp đi bao sinh mạng ở Việt Nam. Mỗi người khi tham gia giao thông, khi làm việc, nếu luôn nghĩ trong đầu nếu không may mình bị tai nạn, thì ngoài việc mình là người trực tiếp đầu tiên đau đớn, thì còn có gia đình, người thân của mình sẽ rất khổ sở, và cách đơn giản nhất để giảm thiểu những nguy cơ tai nạn, nguy cơ chấn thương là hãy hành xử, tham gia giao thông một cách an toàn, đúng luật.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s