Các chủ nhân giải Nobel Vật lý được chọn như thế nào?

Hôm trước trong nhóm của tôi có một tranh luận rằng giải Nobel (trong các lĩnh vực khoa học như Vật lý, Hóa, Y, …) được xét chọn như thế nào. Một số đồng nghiệp cho rằng các ứng viên Nobel phải chuẩn bị hồ sơ (proposal) của họ để cho Ủy ban Nobel review và bình chọn. Tôi và một số đồng nghiệp khác thì cho rằng quy trình không phải như vậy vì quá trình chuẩn bị giải Nobel là hoàn toàn bí mật. Trên website của Ủy ban Nobel có công bố về quy trình chuẩn bị, chọn lựa ứng viên và trao giải (ví dụ như đối với giải Nobel Vật lý, Nobel Hóa học, Sinh lý và Y học, Kinh tế học,…). Bài viết này sẽ giải thích vắn tắt quy trình giải Nobel Vật lý được chọn lựa như thế nào. Và các giải Nobel khoa học khác cũng có quy trình tương tự.

Quy trình chuẩn bị cho các giải Nobel (bao gồm các lĩnh vực Vật lý, Hóa học, Sinh lý và Y học, Kinh tế, Văn học và Hòa bình) được bắt đầu từ tháng 9 năm trước, công bố kết quả vào tháng 10 năm tiếp theo, và trao giải vào tháng 12. Ví dụ như giải Nobel năm 2012 sẽ được chuẩn bị từ tháng 9/2011, công bố vào tháng 10/2012 và lễ trao giải được tiến hành vào tháng 12/2012. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển là cơ quan có trách nhiệm trong việc xét chọn và công bố giải Nobel trong lĩnh vực Vật lý. Hình vẽ dưới đây có thể mô tả cho bạn thấy các bước chuẩn bị giải Nobel Vật lý như thế nào.

Những ai có thể là ứng viên giải Nobel?

Ứng viên giải Nobel là những người được đề cử bởi các cá nhân được tuyển lựa (qualified persons), là những người nhận được lời mời từ Ủy ban Nobel, mời họ đề cử các ứng viên cho Ủy ban. Không ai được tự đề cử mình hoặc ứng cử.

Quy trình chuẩn bị và bình chọn giải Nobel Vật lý (Ảnh từ nobelprize.org).

Tháng 9 (năm trước): Mẫu hồ sơ đề cử được gửi một cách bí mật đến 3000 nhà khoa học trên toàn thế giới (là các giáo sư có danh tiếng tại các trường đại học có uy tín trên thế giới), những người từng đạt giải Nobel, các thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Thụy Điển. Quá trình này được tiến hành hoàn toàn bí mật.

Tháng 2 (năm tiếp theo): Thời giạn chót để nhận hồ sơ đề cử Nobel là ngày 31/01. Những người được tham gia đề cử phải cam kết giữ bí mật thông tin đề cử cho tới 50 năm, không được phép tiết lộ thông tin gì về việc đề cử của mình ra công chúng hoặc kể cả với các cá nhân. Ủy ban Nobel sẽ tiến hành sàng lọc để chọn ra từ 250-350 ứng viên được đề cử nhiều nhất để chuẩn bị hồ sơ đánh giá.

Tháng 3 – 5: Ủy ban Nobel sẽ gửi tên các ứng viên được chọn trên tới các chuyên gia (được chọn theo quy trình tương tự) để tham vấn ý kiến về các ứng viên. Quy trình này cũng được cam kết bí mật trong vòng 50 năm.

Tháng 6-8: Chuẩn bị báo cáo. Ủy ban Nobel sẽ tổng kết các báo cáo về các ứng viên dựa trên thư đánh giá từ các chuyên gia và nộp lên Hàn lâm Viện. Các báo cáo này được ký bởi tất cả các thành viên của Ủy ban Nobel.

Tháng 9: Đề cử giải: Ủy ban Nobel sẽ đề cử các ứng viên vòng chót cho các thành viên của Hàn lâm Viện. Báo cáo này được sàng lọc qua hai cuộc họp tại Tiểu ban Vật lý của Hàn lâm Viện.

Tháng 10: Giải Nobel được chọn lựa. Những người được giải Nobel cuối cùng sẽ được chọn lựa thông qua bỏ phiếu vào đầu tháng 10. Quyết định được đưa ra thông qua số phiếu tối đa và không được kháng nghị. Tên của chủ nhân giải Nobel sẽ được công bố (thường vào ngày liền sau khi công bố giải Nobel Sinh lý học và Y học.

Tháng 12: Trao giải Nobel vào ngày 10/12 hàng năm tại Stockholm, cùng với Huy chương Nobel, giấy chứng nhận và các giấy tờ về tiền thưởng.

Ủy ban Nobel Vật lý gồm những ai?

Bao gồm 6 thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, danh sách hiện nay bao gồm các giáo sư vật lý: Björn Jonson (Giáo sư Vật lý trường Đại học Công nghệ Chalmers, Chủ tịch), Lars Brink (Giáo sư về Lý thuyết Vật lý hạt cơ bản trường Đại học Công nghệ Chalmers), Börje Johansson (Giáo sư Vật lý Học Viện Công nghệ Hoàng gia Thụy Điển), Per Delsing (Giáo sư Vật lý trường Đại học Công nghệ Chalmers), Anne L’Huillier (Giáo sư Vật lý Nguyên tử trường Đại học Lund), Lars Bergström (Giáo sư Vật lý Lý thuyết trường Đại học Stockholm, Thư ký). Các thành viên này được bầu bởi Hàn lâm Viện với nhiệm kỳ 3 năm. Họ sẽ là người chịu trách nhiệm chuẩn bị các thư mời đề cử tới những người được lựa chọn.

Có thể tạm mô tả quy trình xét chọn giải Nobel Vật lý (và tương tự ở các giải Nobel khác) là đề cử bí mật, phản biện kín bởi chuyên gia. Những người được chọn tham gia quy trình này phải cam kết giữ bí mật về các thông tin đánh giá, bình chọn… cho tới 50 năm, không được tiết lộ bất cứ thông tin nào với cộng đồng hoặc kể cả các giao tiếp cá nhân. Cũng vì quy trình bí mật này mà nhiều người nhận giải Nobel đã ở vào tình thế rất bất ngờ, ngỡ ngàng khi được báo tin mình được trao giải Nobel Vật lý, hay có người đang đi nghỉ cùng gia đình… Đây cũng là một điều thú vị của giải Nobel.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s