Mưa xuân – hoa xoan quê nhà

Từ cách đây 3 năm trở về trước, khi còn là sinh viên, tôi có nhiều thời gian rảnh rỗi để hàng ngày ngồi dịch các tin tức khoa học hoặc viết bình luận về văn thơ, lịch sử. Giờ thì bị cuốn theo dòng xoáy cuộc sống, hầu như không còn thời gian cho những sở thích này nữa. Lục lại trong blog yahoo cũ, thấy bài này, vừa là bình luận văn học, mà lại vừa là bài viết theo lối hài hước, thu hút rất nhiều bạn hữu đọc và bình luận. Bây giờ thấy blog wordpress này là nơi chia sẻ những trang viết cá nhân, tôi copy lại và đưa lên đây.

———–

Bài viết này tặng cho bạn Nguyễn Anh Tuấn của tôi và cô gái nào mà Tuấn từng tặng những câu thơ này! – Glasgow ngày 18 tháng 1 năm 2007

Đêm nay Glasgow có tuyết rơi, phất phơ bay như những cánh hoa tơi tả trong mưa gió. Trở về sau chuyến công tác Durham mệt mỏi lại thêm phải dầm mình trong mưa tuyết từ Central Station về nhà, mình chẳng buồn ăn nữa, nhưng thấy anh bạn Alex của mình vẫn cặm cụi nấu ăn, thế là lại nấu cơm và ngồi ăn cùng Alex, ăn rồi lăn ra ngủ. Thật là mệt mỏi nhưng tỉnh dậy cũng thật sảng khoái. Hôm nay đi làm, anh bạn của mình là Nguyễn Anh Tuấn (đang tu hành ở xứ sở tuyết phủ Ishikawa đọc cho nghe mấy câu thơ Nguyễn Bính:

“Em là con gái trong khung cửi

Dệt lụa quanh năm với mẹ già

Lòng trẻ còn như cây lụa trắng

Mẹ già chưa bán chợ làng xa…”

(Hình như hắn vừa tặng cô nào đó mấy câu thơ này ). Thế là mình chợt nhớ mình từng bình loạn nó rồi, hôm nay post lại, một là tặng bạn Nguyễn Anh Tuấn của mình (và cả cô nào của Tuấn nếu anh chàng này từng tặng ai đó), hai là bâng khuâng nhớ quê nhà.

MƯA XUÂN – Nguyễn Bính

Em là con gái trong khung cửi

Dệt lụa quanh năm với mẹ già

Lòng trẻ còn như cây lụa trắng

Mẹ già chưa bán chợ làng xa.

 

Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay

Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy

Hội chèo làng Ðặng đi ngang ngõ

Mẹ bảo: “Thôn Ðoài hát tối nay”.

Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy

Hoa xoan là hình ảnh quen thuộc với những ai sống ở nông thôn (và tất nhiên trong đó có tôi). Vào khoảng tháng 3 (những ngày cuối xuân), những cây xoan khẳng khiu của mùa đông sẽ được thay bởi những cây xoan xanh lá với những chùm hoa màu trắng điểm những chấm nhỏ màu tím. Và trong gió xuân, hoa xoan rụng lả tả như những bông tuyết nhỏ, và hoa xoan rụng cũng báo hiệu những hội xuân cuối cùng. Có lẽ thế hệ của tôi là thế hệ cuối cùng chứng kiến những chứng tích cũ của làng quê (bởi bây giờ làng quê đã đổi khác lắm rồi). Khi còn nhỏ, tôi được biết những háo hức của cả làng mỗi khi có đoàn văn công, cải lương hay chèo về biểu diễn. Nhưng cũng không thú vị bằng những hội làng (tất nhiên ở quê tôi không có hát chèo). Và cái hội xuân trong bài thơ ấy là hội chèo, và tối nay, làng Đặng sẽ hát. Thôn Đoài (chỉ thôn bên Tây) tối nay sẽ có đoàn chèo làng Đặng hát. Và lòng cô gái đã phơi phới như mưa xuân bay, hoa xoan rụng lớp lớp như bao tình cảm vơi đầy trong lòng cô, tại sao vậy?

Lòng thấy giăng tơ một mối tình

Em ngừng thoi lại giữa tay xinh

Hình như hai má em bừng đỏ

Có lẽ là em nghĩ đến anh.

Khiếp, nghĩ đến hành động lãng mạn nào của “anh” mà khiến cô đỏ mặt vậy? (Lại dại trai rồi) Ta biết ngay rằng gánh chèo có liên quan đến nhân vật anh rồi? Và lòng cô rộn lên bao tình cảm, dường như “bao lưu luyến mối tơ vương” khiến cô phải ngừng tay dệt cửi. Và cô ngóng đến trời tối biết bao!

Bốn bên hàng xóm đã lên đèn

Em ngửa bàn tay trước mái hiên

Mưa chấm bàn tay từng chấm lạnh

Thế nào anh ấy chả sang xem!

 

Em xin phép mẹ, vội vàng đi

Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe.

Mưa bụi nên em không ướt áo

Thôn Ðoài cách có một thôi đê.

Biết ngay mà! (Chết vì giai thôi)”Thể nào anh ấy chẳng sang xem”. Thiếu nữ dường như đã có hẹn với chàng trai, lòng cô phơi phới niềm vui, mong đến đêm hội để được gặp người yêu nên đành dối mẹ đi xem hội, để “vội vàng đi”, lòng cô rộn lên bao niềm vui, “Thế nào anh ấy chả sang xem!”. Cô đi trong buổi tối, quên hết bao cản trở thiên nhiên, dường như mưa không làm cô quản ngại “Mưa bụi nên em không ướt áo”, đường tới thôn Đoài dù xa, cũng chỉ “cách có một thôi đê”. Quả thật, tình yêu có sức hút lạ kỳ. Lúc này khoảng cách tới thôn Đoài dù có xa bao nhiêu, nhưng mong ước được gặp “anh” khiến cho khoảng cách dường như ngắn lại. Hẳn cô nhớ chàng trai lắm rồi, có lẽ chẳng còn nhớ lời mẹ dặn “Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe” nữa. Quả đúng như thế. Cô còn lòng dạ nào mà xem hội nữa chứ:

Thôn Ðoài vào đám hát thâu đêm

Em mải tìm anh chả thiết xem

Chắc hẳn đêm nay giường cửi lạnh

Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em.

 

Chờ mãi anh sang anh chẳng sang

Thế mà hôm nọ hát bên làng

Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn

Ðể cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng!

Đúng là cô dối mẹ để sang hội với anh. Dù thôn Đoài hát có hay đến đâu, lòng cô đâu có thiết xem, bởi hồn cô đã dành cho một hình ảnh khác “Em mải tìm anh chả thiết xem”. Và cô tự nhủ rằng, hôm nay, khung cửi sẽ lạnh vì xa cô, thoi ngà sẽ nhớ những ngón tay xinh của cô. Nhưng không, tất cả lòng cô đã dành cho anh. Nhưng cũng thật đau lòng cho cô “Chờ mãi anh sang anh chẳng sang”.. Giọng cô chùng xuống như trách móc, lệ cô chực trào ra “Thế mà hôm nọ hát bên làng. Năm tao bảy tuyết anh hò hẹn”.. Cô khóc mất rồi, và cô đã khóc cho mình, khóc cho cái xuân tình trôi qua theo dòng nước “Ðể cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng!”. Cả mùa xuân ấy kết thúc với cô gái thật buồn, chàng trai lỡ hẹn dù đã “năm tao bảy tuyết” hò hẹn với cô. Tôi tưởng tượng được khuôn mặt cô lúc này, có lẽ chẳng có gì buồn hơn, bởi cô biết rằng mối tình trong lòng cô như tan nát bởi anh đã lỡ hẹn. Cô ra về trong mưa, mưa hay là cô khóc nhỉ? Có lẽ tôi và ngay cả cô ấy cũng chẳng hiểu nữa:

Mình em lầm lũi trên đường về

Có ngắn gì đâu một dải đê!

Áo mỏng che đầu mưa nặng hạt

Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya

Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay

Hoa xoan đã nát dưới chân giày

Hội chèo làng Ðặng về ngang ngõ

Mẹ bảo: “Mùa xuân đã cạn ngày”.

 

Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày

Bao giờ em mới gặp anh đây?

Bao giờ hội Ðặng đi ngang ngõ

Ðể mẹ em rằng hát tối nay?

Ba khổ cuối đối nghịch với ba khổ đầu tiên (nghệ thuật độc đáo nhất cuả bài) làm cho người đọc cảm giác được nỗi buồn thật sự trong cô gái. Nếu như trước đây “Thôn Ðoài cách có một thôi đê.”, thì nay, một thôi đê ấy sao mà dài thế “Có ngắn gì đâu một dải đê!”, một mình em đi về trong mưa, vẫn là mưa xuân ấy mà nay đã trở nên nặng hạt, em ra về lòng xiết bao đau buồn “Mình em lầm lũi trên đường về” và “Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya”. Con đường lúc này cũng như dài hơn ra, chẳng còn ngắn có “một thôi đê” như lúc lòng phơi phới tìm anh và vẫn là những giọt mưa xuân ấy, mà sao bây giờ nó nặng hạt thế, làm em thấm lạnh, nhưng cái lạnh ấy đâu bằng cái giá lạnh trong lòng, phải không anh?

Và rồi “Bữa ấy mưa xuân đã ngại bay”.. vẫn là hoa xoan ngày cuối xuân, nhưng giờ đây “Hoa xoan đã nát dưới chân giày”, hoa xoan nát như mối tình lỡ hẹn của em. Đọc câu thơ này nghe buồn tưởng chừng muốn bật khóc. Khổ thơ cuối, giọng em trở nên tha thiết, mong đến hội năm sau để lại gặp anh

Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày

Bao giờ em mới gặp anh đây?

Bao giờ hội Ðặng đi ngang ngõ

Ðể mẹ em rằng hát tối nay?

Chẳng biết rồi em có gặp được anh không? Nhưng cái xuân tình ấy đã trôi đi theo những giọt mưa xuân, đã nát như những cánh hoa xoa dưới gót giày bởi “Anh ạ! Mùa xuân đã cạn ngày”. Đọc lại bài thơ này lại thấy nhớ quê nhà da diết. Đã lâu lắm rồi mình chẳng được nhìn “hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy” nơi quê nhà nữa, biết bao giờ lại được nhìn cảnh này nhỉ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s