Những nhân vật hay nhất trong Tam Quốc Diễn nghĩa (Phần 5)

Ngọa Long: Từ nay ta không còn được ra trận đánh giặc nữa. Trời xanh thăm thẳm, hận này biết bao giờ nguôi! 

 

Gia Cát Khổng Minh là nhân vật lịch sử của Trung Hoa, là người được dựng lên nhiều huyền thoại nhất thời Tam Quốc. Trong thực tế, tất nhiên Gia Cát Lượng ngoài đời chẳng thần nhân như trong Tam Quốc Diễn nghĩa, tuy nhiên, đây đúng là một con người huyền thoại, được người dân Trung Quốc tôn thờ như một vị thần thánh và coi như là một trong những tượng đài trí tuệ 5000 năm lịch sử của Trung Hoa. Không phải vì chuyện Tam quốc Diễn nghĩa hay mà người Trung Hoa thần thánh hóa ông như vậy mà chính bản thân con người thật của Gia Cát Lượng đúng là một con người của tài năng, đức độ. Suốt mấy nghìn năm, người dân Tứ Xuyên vẫn thờ Gia Cát Võ Hầu, cung kính gọi ông là Võ Hầu bởi công đức của Võ Hầu đối với người dân vùng Tứ Xuyên vậy. 

Tranh vẽ cổ tả chân dung Gia Cát Lượng

Võ Hầu vốn họ Gia Cát (諸葛), tên là Lượng, tự là Khổng Minh, sinh năm 181, cùng năm sinh với Hán Hiến đế Lưu Hiệp. Khổng Minh mồ côi cha mẹ từ thưở nhỏ, có anh trai là Gia Cát Cẩn làm mưu sĩ cho Tôn Quyền xứ Đông Ngô, và có một em là Gia Cát Quân (chỉ ẩn cư làm ruộng). Gia Cát Lượng vốn quê ở vùng Sơn Đông (gần với quê Khổng Tử), sau đó theo chú là Gia Cát Huyền làm quan ở Kinh Châu dưới trướng Lưu Biểu nên dời đến Nam Dương. Sau một thời gian giúp chú làm quan, Lượng chán cảnh quan trường, bỏ về vùng Long Trung, cày ruộng, đọc sách ngao du sơn thủy. Khổng Minh dựng lều tranh ở đồi Ngọa Long, nên lấy danh hiệu mình là Ngoại Long tiên sinh, thường thích ngâm bài “Lương phụ ngâm“, là một bài ca dao xứ nước Tề xưa:

Tề thành bên cửa dừng chân

Trông vời có phải Đãng Âm phía này

Phải rằng ba mộ còn đây

Rưng rưng chợt hiện chuyện ngày xa xưa

Hỏi quanh: Ai đó bây giờ ?

Điền Cương, Cổ Dã sức dư muôn người

Nam Sơn đủ sức chuyển dời

Ngờ đâu tuyệt địa, ngậm ngùi tài trai

Giữa triều quỉ kế đặt bày

Hai đào ba mạng chuyện này lạ sao!

Hỏi ai bày vẽ mưu sâu

Án Anh tướng quốc đứng đầu Tề quan.

Bài ca dao kể về chuyện quan tướng quốc nước Tề là Án Anh (dưới triều vua Tề Cảnh Công, cách Khổng Minh khoảng 700 năm) bày mưu giết 3 tráng sĩ công lao hiển hách, sức khỏe hơn người, nhưng ba tráng sĩ này đã cậy công lao, suýt gây loạn triều đình.

Chuyện Khổng Minh cưới vợ cũng đã là một chuyện gây hài hước ở xứ Nam Dương. Vợ Khổng Minh là con gái của ẩn sĩ Hoàng Thừa Ngạn, là bạn vong niên với Ngọa Long. Hoàng Thừa Ngạn đã tự mình nói với Ngọa Long rằng “Tôi có một đứa con gái, tuy xấu xí, mắt vàng, mình thấp, nhưng phẩm hạnh và trí tuệ có thể là một cặp với anh“. Nhận lời không do dự, và A Thừa, con gái Hoàng Thừa Ngạn trở thành người bạn trăm năm với Khổng Minh, cho đến lúc chết không có một lời chê trách nào. Dân Nam Dương có câu vè rằng:

Đừng học Khổng Minh cách cưới vợ

Chỉ được A Thừa gái xấu kinh

(Trần Thọ, Tam Quốc Chí)

Chuyện một người thông minh tuyệt đỉnh, đẹp trai hào hoa như Ngọa Long, chịu lấy một bà vợ như vậy, quả là một chuyện lạ! Và chính bà A Thừa này đã giúp Ngọa Long rất nhiều trong việc nâng cao học thức và kiến thức thực tế.

Người đời còn ngoa hơn, khi nói rằng, Khổng Minh chỉ ngồi khểnh lều tranh, đã biết thiên hạ chia ba, biết mọi chuyện trong thiên hạ. Thực ra không hẳn vậy, ta nhớ lại khi Lưu Bị lần đầu đến thảo lư, tiểu đồng của Ngọa Long từng trả lời rằng “Thầy tôi đi ngao du thiên hạ, khi thì trên bến dưới thuyền, khi thì đàm đạo với các nhà sư, khi thì lang bạt thăm bạn hữu, nhanh thì dăm ba bữa, chậm thì vài ba tháng có khi cả năm mới về…“. Đó là cách mà Ngọa Long học tập và thu thập thông tin trong thiên hạ. Vì thế, đừng nên nói rằng, Khổng Minh chỉ nằm khểnh nhà mà dám tự phụ sánh mình với Quản Trọng, Nhạc Nghị, những vị thừa tướng, đại tướng tài ba thời Xuân Thu – Chiến Quốc. Chỉ có những người bạn của Ngọa Long, mới công nhận Ngọa Long không hề tự phụ khi nói vậy, thậm chí Tư Mã Huy còn ví Ngọa Long với Trương Lương và Khương Tử Nha. Quả thật, một người mới chỉ 27 tuổi, làm quân sư trong vòng có hơn chục năm, đưa một người từ địa vị thất bại như Lưu Bị thành một ông hoàng đế nước Thục quả cũng xứng đáng với những lời tán thưởng trên của người đời.

Khổng Minh lần đầu cầm quân, đã đốt cháy đội quân tinh nhuệ của Hạ Hầu Đôn ở đồi Bác Vọng khiến cho quân Tào khiếp vía, sang Đông Ngô một mình khuya lưỡi biện bác đánh bại gần chục mưu sĩ đớn hèn của Đông Ngô muốn đầu hàng Tào Tháo, nói khích Chu Du, Tôn Quyền để họ quyết ý liên minh với Lưu Bị đánh Tào, rồi nhân lúc trai cò cắp nhau ngư ông đắc lợi, thừa lúc Chu Du – Tào Tháo nện nhau chí tử, lấy Kinh Châu không tốn một tên quân hay một mũi tên hòn đạn quả là đáng phục lắm thay. La Quán Trung mô tả Gia Cát Khổng Minh “có tài đoạt được trời đất, có phép tài như quỷ thần” (lời Chu Du) với tài hô mưa gọi gió, cầu gió đông nam, đem lại gió đông cho Chu Công Cẩn đánh bại Tào Tháo, bảo vệ Nhị Kiều khỏi “Đồng Tước xuân thâm tỏa nhị Kiều“. Thực chất Khổng Minh đã nói với Lỗ Túc ngay từ đầu mà Chu Du đâu có hiểu “Làm tướng mà không thông thiên văn, chẳng tường địa lý, không thông trận pháp chỉ là tướng xoàng“. Cái việc Khổng Minh cầu gió đông chẳng qua chỉ là làm tăng cái vẻ thần bí, làm tăng vị thế của mình mà thôi, chứ thực ra Gia Cát Lượng vốn đã biết thời tiết sẽ có gió đông nam vào những ngày đó. Các sử gia đời sau không tin sử liệu cũ, cho rằng chi tiết Khổng Minh đoán trước thời tiết là vô lý vì Khổng Minh quê ở Nam Dương, sao biết được thời tiết xứ Giang Nam. Thực ra, Khổng Minh tuy sinh ra ở Nam Dương, nhưng tuổi thơ và thời thanh niên lang thang đây đó học đạo, việc biết thời tiết xứ Giang Đông chẳng có gì là lạ cả. Khổng Minh hơn Chu Du ở cái nhạy cảm đó.

Và rồi, Khổng Minh cứ như một ông thánh sống, chỉ nghe đến Khổng Minh, người ta nghĩ đến thế nào cũng có quỷ kế (đến gian manh như Tào Mạnh Đức cũng ghê răng với chú họ Gia Cát này): nào là 3 lần trêu tức Chu Du, mượn Kinh Châu, đoạt Ba Thục, chiếm Hán Trung, rồi 7 lần bắt-tha Mạnh Hoạch, sáu lần ra Kỳ Sơn, bày bát trận đồ vây Lục Tốn, một mình gảy đàn đuổi Tư Mã Ý, chết rồi vẫn còn dọa Tư Mã Ý chạy chối chết (Tử Gia Cát năng tẩu sinh Trọng Đạt), rồi hiển thánh núi Định Quân, dự đoán trước việc Đặng Ngải – Trung Hội tranh công nhau mà chết… Những điều ấy khiến người ta cảm nhận về một Khổng Minh như một đạo sĩ tài phép, có mưu kế xuất quỷ nhập thần. Quả thật, đọc Tam Quốc, ta thấy Khổng Minh là nhân vật duy nhất luôn được kẻ thù tán thưởng: nào là “Khổng Minh quả là kỳ tài, ta thật không bằng“, “ có tài đoạt được trời đất, có phép tài như quỷ thần ” (Chu Du), hay “Khổng Minh quả thật là Ngọa Long, ta thực kém xa lắm” (Lục Tốn), “Người này mới thực là kỳ tài thiên hạ” (Tư Mã Ý)… Mỗi khi ai đó thua Khổng Minh, họ đều tự hiểu tài của Khổng Minh và than trời tự trách mình tài năng thua Gia Cát. Đỉnh điểm đó là lời than còn vọng đến ngàn thu của Chu Du “Trời đã sinh ra Du, sao còn sinh ra Lượng“.

Hình ảnh huyền thoại của Không Minh với áo cánh hạc, quạt lông, khăn lượt

Khổng Minh được đời sau ca tụng nhiều không chỉ ở tài cầm quân hay kế xuất quỷ nhập thần, trong lịch sử, ông là một nhà chính trị vĩ đại, giúp ổn định nước Thục. Theo Lưu Bị vào Xuyên, Gia Cát Lượng xây dựng đất Ba Thục từ một nơi lộn xộn, không còn pháp luật thành một xứ giàu có của Trung Hoa, lòng dân ổn định. Ông biết nghe lời những người trung nghĩa như Triệu Vân, đem ruộng đất tốt trả cho dân chúng, dùng thuật đánh vào lòng người, ổn định tình hình miền Nam (7 lần bắt tha Mạnh Hoạch). Dân chúng vùng Vân Nam, Quý Châu nhớ đức Gia Cát đến mức lập đền thờ Gia Cát, gọi là “Cha Hiền”. Nhiều người khi đọc xong Tam Quốc, thường cho rằng Khổng Minh không biết đào tạo người kế tục, nhưng thực tế không phải vậy. Trong cuốn sử Tam Quốc Chí của Trần Thọ, Trần Thọ đã ghi lại việc Khổng Minh đào tạo và trọng dụng bao người tài xứ Tây Thục: nào là Tưởng Uyển, Phí Vĩ, Đổng Doãn ở tài trị quốc, Đặng Chi ở tài ngoại giao, Khương Duy, Liêu Hóa, Trương Dực, Mã Đại, Ngụy Diên những tướng tài cầm quân… Nước Thục bị mất không phải ở việc Khổng Minh không đào tạo nhân tài mà do lỗi của Lưu Thiện mà thôi. Hơn nữa, không ai có đủ tài được như Gia Cát cả. Việc một người có tư thù với Khổng Minh là nhà sử học Trần Thọ (cha có thù với Gia Cát Lượng) viết một cách công tâm ca ngợi ông càng cho thấy công đức của Gia Cát Lượng với nước Thục như thế nào. Ta nhớ lại câu chuyện 2 người là Lý Nghiêm và Liêu Lập. Lý Nghiêm là một người được Lưu Bị ủy thác cùng gánh vác với Khổng Minh trách nhiệm giúp nước Thục, Lý Nghiêm phụ trách việc quân lương, vì gian dối giả tin “Đông Ngô vào cướp nước” để Khổng Minh đang liên tiếp thắng trận tại Kỳ Sơn phải rút về. Hậu chủ Lưu Thiện giận muốn giết, Khổng Minh xin tha, giáng xuống làm thứ dân, dùng con của Nghiêm là Lý An thay chức. Liêu Lập là người có tài, nhưng luôn tự phụ khinh người, hống hách không coi ai ra gì, còn tự nhận là “Khổng Minh thứ 2”, bị Khổng Minh cách chức đuổi đi. Đến khi Khổng Minh mất, hai người này đau buồn đến chết là vì sao? Đơn giản vì họ hiểu rằng nếu Khổng Minh còn sống thì họ còn có cơ hội được trọng dụng, chứ nếu Khổng Minh chết đi thì không ai biết tài và tha thứ cho họ cả. Tài và đức của Khổng Minh là ở chỗ đó. Khổng Minh đem quân bình nam, đánh Mạnh Hoạch, bảy lần bắt bảy lần tha (thất cầm túng Mạnh Hoạch), đánh vào nhân tâm làm cho người nam cảm ân đức suốt đời không phản lại, đó chẳng phải là tài năng xuất chúng sao? Ta nhớ lại chuyện Đông Chu Liệt Quốc, Quản Trọng đưa Tề Hoàn Công lên làm bá chủ chư hầu đều là việc đánh vào nhân tâm cả, vậy Khổng Minh cũng đáng so với Quản Trọng lắm chứ? Nhạc Nghị làm tướng nước Yên, đánh bại nước Tề, đưa Yên Chiêu Vương lên làm chủ chư hầu, Khổng Minh đem 1/3 giang sơn Trung Hoa loạn lạc thành nước Thục giàu có cho họ Lưu, cũng đâu kém Nhạc Nghị? Việc ngồi trong tướng phủ, vạch kế sách đánh bại năm đạo quân xâm chiếm nước Thục vừa có tang, hóa phải Nhạc Nghị dễ dàng mà làm được?

Có thể nói, trong suốt cuộc đời mình, Gia Cát Lượng có 3 cái sai lầm lớn:

– Đã không sớm nhìn ra con người vũ phu của Quan Vũ, để làm mất Kinh Châu, Quan Vũ bị giết dẫn đến việc tan vỡ liên minh Lưu-Tôn.

– Không kiên quyết can ngăn Lưu Bị đánh Đông Ngô, dẫn đến việc 60 vạn quân Thục bị đốt chết ở Hào Đình, nguyên khí nước Thục bị tổn thất nặng nề, khó lòng khôi phục được.

– Sai lầm sử dụng Mã Tốc ở trận Nhai Đình làm mất vị trí trọng yếu, khiến cho việc ra quân của quân Thục trở nên rất khó khăn.

Và rồi, dù đã cố gắng hết mình nhưng

Kỳ Sơn chỏ ngọn cờ đào

Một tay mong chống trời cao ngàn trùng

Ngờ đâu vận đã cùng khôn gượng

Nửa đêm gò Ngũ Trượng sao sa…

Khổng Minh cố gắng vì nước đến chết mới thôi. Đến lúc sắp chết vẫn còn sắp xếp mọi chuyện an bài cho nước Thục. Lời cuối cùng của Khổng Minh thật là xúc động, khiến tôi cảm phục ông từ khi tôi mới chỉ là một chú bé con còn chưa hiểu hết chuyện đời: “Từ nay ta không còn được ra trận đánh giặc nữa, trời xanh thăm thẳm, hận này biết bao giờ nguôi“. Khổng Minh chết đi, để lại bao đau đớn cho tướng sĩ nước Thục, Hậu chủ Lưu Thiện xem xét gia sản của ông thì quả thực đúng như lời ông dâng biểu về trước khi lâm chung, nhà ông thật thanh đạm, Khổng Minh không hề đem quyền thế của mình để biến nhà mình thành một gia tộc giàu có mà trái lại bắt con cháu mình tự làm ăn nuôi thân. Khổng Minh chết khiến bao người Thục đau buồn, có người tự vẫn mà chết (tiêu biểu là Liêu Lập và Lý Nghiêm). Khổng Minh chết đi vẫn để lại cho đời bao di sản: nỏ liên châu (bắn 10 mũi tên một lúc), công trình trâu gỗ ngựa máy (giúp việc vận tải trở lên nhẹ nhàng hơn), Bát trận đồ, Xuất sư biểu (áng văn vẫn được coi là một trong những thiên cổ hùng thư của Trung Hoa, một biểu xin ra trận thật xúc động lòng người và đầy hùng khí), Âm phù kinh… Người đời sau mãi mãi ca tụng Gia Cát, các đối thủ của ông cũng thương tiếc ông. Hình ảnh Gia Cát Khổng Minh với “áo cánh hạc, đầu đội khăn lượt, tay cầm quạt lông, ung dung thanh thoát như một vị tiên” đã trở thành hình ảnh bất tử của Khổng Minh (có nhiều đạo sĩ tu tiên đời sau đem hình tượng Võ Hầu để tôn thờ làm vị thánh Đạo Giáo). Người xứ Tây Xuyên hàng ngàn năm sau khi Võ Hầu mất, vẫn còn giữ tục đội khăn trắng để tưởng nhớ Võ Hầu. Quả thật, Khổng Minh xứng đáng là “Vạn đại quân sư”, xứng đáng được người đời tán thưởng. Bài viết này kết thúc với bài thơ của Đỗ Phủ (nhà thơ sau Khổng Minh hơn 600 năm) viếng Khổng Minh ở đền thờ của Gia Cát Võ Hầu ở xứ Tây Xuyên.

Thục tướng từ đường hà xứ tầm

Cẩm quan thành ngoại bách sâm sâm

Ánh giai bích thảo tự xuân sắc

Cách diệp hoàng ly không hảo âm

Tam cố tần phiền thiên hạ kế

Lưỡng triều khai tế lão thần tâm

Xuất sư vi tiệp thân tiên tử

Trường sử anh hùng lệ mãn khâm

Tạm dịch:

Đền thừa tướng ở đâu đây

Mé ngoài thành Cẩm mấy cây bách già

Cỏ xuân ánh mặt thêm hoa

Oanh vàng trong lá hững hờ véo von

Vì dân ba lượt tìm luôn

Hai triều giúp rập tấc son lão thần

Quân chưa thắng đã từ trần

Anh hùng nhớ đến lệ tràn thấm khăn

Đền thờ Gia Cát Lượng ở Thành Đô, Tứ Xuyên

 

Còn nữa…

Bài sau sẽ nói về 2 đối thủ của Gia Cát Khổng Minh: Chu Du (Chu Công Cẩn) và Tư Mã Ý (Tư Mã Trọng Đạt)

5 Comments

  1. Dao nay hien de nhieu nha~ hung’ tha^t.

    Gia Cat Luong thi dung la dang ca ngoi roi.

    Nhung neu Gia Cat Luong ma co cai’ ta^m rong hon cho dai. cuc. cho su thong nhat va hoa binh, thi phai da^u` qua^n cho Tao Thao, chien tranh se som ket thuc, khong gay ra cai cuc dien Tam Quoc day tranh cuop va chet choc nhu the😀.

  2. Thực ra em lại c cảm tnh với Đng Ng v Nguỵ hơn nh Thục, c lẽ v khng thch Lưu Bị. Nhưng Khổng Minh th vẫn l nhn vật em thch nhất trong Tam Quốc.Thanks!

  3. Hien de chie^n’ tiep de^, anh khoai nghe ve Tu Ma Y voi Chu Cong Can ho*n, vi` 2 qua nay la se co rat nhieu cam nha^n. ca’ nha^n.

    “Khu*a’ sinh Du, khu*a’ sinh Luong”, anh nghe lom duoc cau tieng Han nay trong phim Tam Quoc, thay doan Chu Du chet ben canh Tieu Kieu roi Khong Minh sang vieng ben Dong Ngo trong phim hay hon ca trong chuyen, khong guom giao’ ma^y’ ma cam xuc ghe^ nguoi`.

    Thuc ra “Troi xanh tham tham gian nay biet bao gio nguoi” voi ca “Sao sinh Du con sinh Luong” cung deu la Losers vi dai nhu nhau. Moi bac Tu Ma Y hay Tu Ma Su khi chet da(n. con dan em rang “Quyen binh trong tay nang qua, go*~ khong ra duoc, can than khong chet ca ba ho.” moi la ke chien thang😀.

  4. đúng là nói về Tam quốc chí thì em kũng rất thích bác Khổng Minh – một trí đứng bên một hiền – Lưu Bị.

  5. I really like your blog.. very nice colors & theme. Did
    you create this website yourself or did you hire someone
    to do it for you? Plz reply as I’m looking to construct my own blog and would like to find out where u got this from. many thanks

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s